Futbol eʼtiqodsiz oʻlik: Infantino Jahon chempionatida olov bilan oʻynamoqda

Futbol eʼtiqodsiz oʻlik: Infantino Jahon chempionatida olov bilan oʻynamoqda

Buxarestdagi oʻsha kechki payt esimda. Premier League oʻyinlari ketayotgan edi, mahalliy jurnalistlar bilan ekran oldida oʻtirganmiz. Toʻsatdan ulardan biri kulgiga tutib: "Mana bu hakam qarori... FIFA buni oldindan bilgan, albatta" dedi. Oʻshanda men shunchaki hazil deb oʻtkazdim. Yigirma besh yil oʻtib, oʻsha hazil endi butun futbol oilasining umumiy xavotiriga aylandi.

Futbolning goʻzalligi uning oldindan aytib boʻlmasligidadir. Kichik jamoa kattasini yutadi, autsayder favoritni magʻlub etadi. Hammamiz bilamiz: aynan shu kutilmaganlik bizni ekranlarga mixlab qoʻyadi. Ammo FIFA rahbariyati bu tamoyilni oʻzgartirishga urinayotgandek. Gianni Infantinoning soʻnggi chiqishlari, ayniqsa Jahon chempionati qurʼa tashlash marosimidagi nutqlari, futbolning asl ruhiga tahdid solayotganini koʻrsatyapti.

Katta klublar bosimi: statistika nima deydi?

Soʻnggi 3 ta Jahon chempionatini olaylik. 2014-yil Braziliyada yarim finalga chiqqan 4 jamoadan 3 tasi Yevropaning eng boy ligalaridan edi. 2018-yil Rossiyada ham vaziyat oʻxshash: finalda Fransiya va Xorvatiya, ikkalasi ham eng kuchli 5 ta Yevropa chempionatlarida toʻp suradigan oʻyinchilarga toʻla edi. 2022-yil Qatarda Argentina va Fransiya finali... yana oʻsha katta nomlar.

Statistik maʼlumotlar shuni koʻrsatadiki, soʻnggi 6 ta Jahon chempionatining 5 tasida finalda kamida bitta "katta beshlik" ligasi vakili boʻlgan jamoa ishtirok etgan. 68% hollarda esa gʻolib Yevropa yoki Janubiy Amerikaning eng boy klublari tarbiyalanuvchilaridan iborat jamoa boʻlgan. Bu tasodif emas, bu tizimli jarayon.

FIFAning yangi takliflari esa bu tendensiyani yanada kuchaytirishi mumkin. 48 ta jamoa ishtirokidagi yangi format, guruh bosqichida "himoyalangan" jamoalar tizimi... Nima uchun kichik davlatlar uchun qoʻshimcha yoʻllanmalar yaratilayotganda, qurʼa tashlashda katta nomlar bir-biridan ajratib qoʻyilmoqda? Bu savolga javob oddiy: tijorat manfaatlari sport tamoyillaridan ustun qoʻyilmoqda.

Oʻz tajribamdan aytaman: 2010-yil Janubiy Afrikada boʻlganimda, mezbon davlatning guruhdan chiqishiga umid qilgan muxlislarning koʻzlaridagi chaqnashni koʻrganman. Oʻsha hissiyot, oʻsha ishtiyoq... Aynan shu narsa futbolni biznesdan ajratib turadi. Infantino esa shu ishtiyoqni oʻlchash mumkin boʻlgan raqamlarga aylantirmoqchi.

Ishonchsizlik qanday paydo boʻladi?

Bir necha yil oldin, 2022-yil Qatardagi guruh bosqichida bir voqea yuz berdi. Ekvador va Gollandiya oʻrtasidagi oʻyinda hakamning qarori bahsli boʻldi. Ijtimoiy tarmoqlarda darhol "FIFA buyurtmasi" degan mish-mishlar tarqaldi. Menga oʻshanda bir hamkasbim aytgan edi: "Bu oʻyinda durang kerak edi, chunki keyingi bosqichda Gollandiya va Senegal uchrashuvi koʻproq pul keltiradi".

Bilmadim, bu haqiqatmi yoki yoʻqmi. Lekin asosiy muammo shundaki, bunday fikrlar endi ajablanarli emas. Futbol ixlosmandlarining 73 foizi, oʻtkazilgan soʻrovlarga koʻra, FIFA qarorlarida tijorat manfaati sport tamoyillaridan ustun turadi deb hisoblaydi. Bu raqam dahshatli, chunki ishonch yoʻqolgan joyda futbol oʻz maʼnosini yoʻqotadi.

Men Buxarestda oʻsha jurnalistlar bilan oʻtirganimda, ularning shubhalarini "postsotsialistik davrning qoldigʻi" deb oʻylagandim. Kommunizm davrida sport natijalari "yuqoridan" belgilanardi, shuning uchun ular har qanday adolatsizlikka shubha bilan qarashardi. Ammo bugun Gʻarb muxlislari ham xuddi shunday fikrda. London, Madrid, Milan... hamma joyda bir xil shubha.

Infantino bu shubhalarni koʻrmayaptimi yoki koʻrishni istamayaptimi? Uning har bir chiqishida "futbolni birlashtiramiz", "hamma uchun imkoniyat" degan iboralar yangraydi. Lekin amalda nima koʻryapmiz? 2026-yilgi chempionatda 48 ta jamoa qatnashadi, ammo qurʼa tashlash tartibi shunday tuzilganki, eng kuchli 12 jamoa bir-biri bilan faqat pley-offda uchrashishi mumkin. Nima uchun? Chunki ularning dastlabki oʻyinlari televidenie reytinglarini oshirishi kerak.

Futbolning kelajagi: biz nima qilishimiz kerak?

Agar siz yangi boshlovchi boʻlsangiz, futbol prognozlariga qiziqishni endi boshlagan boʻlsangiz, bir narsani yodda tuting: bu oʻyin har doim ham adolatli emas. Kichik jamoalar uchun bu qiyin, lekin taslim boʻlishga arzimaydi. 2004-yil Gretsiya Yevropa chempionatida gʻolib boʻlganida, hech kim ularga ishonmagan edi. 2016-yil Islandiya Angliyani magʻlub etganida, butun dunyo hayratda qolgan edi. Futbolning goʻzalligi shundaki, u hali ham kutilmagan natijalarga qodir.

FIFAning qarorlariga qarshi chiqishning eng yaxshi yoʻli - oʻz bilimingizga ishonish. Statistika, jamoalar holati, oʻyinchilarning formasi... Bularning barchasi muhim, ammo eng muhimi - oʻyin ruhini his qilish. Kichik jamoa katta maqsad bilan maydonga chiqqanida, bu energiyani his qilish kerak.

Men 2002-yilgi Jahon chempionatida Janubiy Koreyaning yarim finalga chiqishini koʻrganman. Oʻshanda stadionda boʻlgan har bir kishi guvoh boʻlgan: bu shunchaki futbol emas, bu millatning orzusi edi. Infantino va uning jamoasi bu orzularni oʻlchay olmaydi, bu hissiyotlarni raqamlarga aylantira olmaydi.

Yaqinda bir tadqiqot natijasi eʼlon qilindi: muxlislarning 61 foizi FIFAga boʻlgan ishonchini yoʻqotganini aytgan.