Shotlandiya Premer-ligasi haqida gap ketganda, koʻpchilikning koʻz oʻngida ikki buyuk klub: Glazgo «Seltik» va «Reynjers» gavdalanadi. Ammo chempionlik poygasida muvaffaqiyat kaliti faqat derbi gʻalabasi emas. 2000-yillardan buyon chempion boʻlgan jamoalar statistikasiga nazar tashlasak, bitta qiziq tendensiya yaqqol koʻzga tashlanadi: chempionlik uchun zarur boʻlgan gʻalabalar soni asta-sekin oʻsib bormoqda. BBC Scotland tahlili shuni koʻrsatadiki, soʻnggi yigirma yilda chempionlar mavsum davomida oʻrtacha 28 dan 31 gacha gʻalaba qozongan. Bu raqamlar tasodifiy emas, albatta. Har bir mavsumda chempionlik uchun kurashning shiddati ortib borayotganini ular yaqqol isbotlaydi.
Agar siz ham chempionlik poygasini kuzatib borayotgan muxlis boʻlsangiz, 31 gʻalaba raqami nimani anglatishini yaxshi bilasiz: bu deyarli butun mavsum davomida barqarorlikni saqlash demakdir. Shotlandiya chempionatida 38 tur oʻtkaziladi, yaʼni 31 gʻalaba qozonish uchun atigi 7 uchrashuvda ochko yoʻqotishga yoʻl qoʻyiladi. Bu esa har bir oʻyinning naqadar muhimligini anglatadi. «Seltik» 2016/17-yilgi mavsumda 34 gʻalaba bilan rekord oʻrnatgan boʻlsa, «Reynjers» 2020/21-yilda 32 gʻalaba qozonib, chempionlikni qoʻlga kiritgan. Bu ikki jamoa oʻrtasidagi raqobat Shotlandiya futbolini yangi bosqichga olib chiqdi.
Mavsum davomida 31 marta gʻalaba qozonish oson ish emas, buni har qanday futbol muxlisi yaxshi tushunadi. Shotlandiya kabi kichik ligada esa bu koʻrsatkich yanada qimmatlidir, chunki har bir raqib sizga qarshi alohida shaylanadi. 2000-yildan buyon chempion boʻlgan jamoalar orasida 31 gʻalabadan past koʻrsatkich bilan chempionlikka erishganlar ham bor: «Seltik» 2001/02 va 2003/04-yilgi mavsumlarda 29 gʻalaba bilan yetarli boʻlgan. Lekin soʻnggi oʻn yillikda vaziyat oʻzgardi: chempionlar kamida 30 gʻalaba qozonishga majbur boʻlmoqda.
Nega bunday? Birinchidan, «Reynjers»ning 2016-yilda quyi ligadan qaytishi ligadagi raqobatni keskin oshirdi. Ikkinchidan, ikkala Glazgo klubi ham moliyaviy jihatdan boshqa jamoalardan ancha ustun, shu sababli ular deyarli har bir oʻyinda favorit hisoblanadi. Uchinchidan, chempionlik poygasi odatda mavsumning soʻnggi turlarigacha davom etadi, bu esa jamobalarni soʻnggi oʻyinlarda ham toʻliq kuch bilan oʻynashga majbur qiladi. 5 ta soʻnggi mavsumdan 4 tasida chempion 30 dan ortiq gʻalaba qozongan, bu tendensiya davom etayotganini koʻrsatadi.
Ammo sehrli raqam deganda faqat gʻalabalar sonini nazarda tutmaslik kerak. Ochkolar yigʻindisi, urilgan va oʻtkazib yuborilgan toʻplar nisbati ham chempionlik taqdirini hal qiladi. «Seltik» 2016/17-yilgi mavsumda 106 ochko toʻplagan boʻlsa, ularning toʻplar farqi +79 ni tashkil etgan. Bu shuni anglatadiki, chempion jamoa nafaqat gʻalaba qozonishi, balki raqiblarini ishonchli tarzda yengishi kerak.
Tahlilchilar uchun eng qiziq jihat: chempionlik poygasida omad omili qanchalik muhim? Shotlandiya ligasida kutilmagan natijalar kam uchraydi, chunki kuchli klublar resurslari boʻyicha ancha ustun. Lekin baribir har mavsumda kutilmagan magʻlubiyatlar boʻlib turadi. Jamoaning uy va safar oʻyinlaridagi koʻrsatkichlari ham muhim ahamiyatga ega. «Reynjers» 2020/21-yilgi chempionlik mavsumida safarda atigi 2 marta magʻlub boʻlgan, bu deyarli mukammal natija hisoblanadi.
Yana bir muhim omil: jamoaning asosiy tarkibidagi barqarorlik. Agar asosiy oʻyinchilar jarohatdan aziyat chekmasa va mavsum davomida bir xil tarkib bilan oʻynasa, chempionlik ehtimoli sezilarli oshadi. «Seltik»ning 2016/17-yilgi rekord mavsumida asosiy tarkib deyarli oʻzgarmagan, bu jamoaga barqaror natijalar koʻrsatishga yordam bergan. Biroq zamonaviy futbolda rotatsiya ham zarur, chunki mavsum juda uzoq va ogʻir kechadi.
Agar siz yangi boshlovchi muxlis boʻlsangiz, chempionlik poygasini kuzatishda quyidagilarga eʼtibor bering: birinchi navbatda, jamoalarning oʻzaro uchrashuvlari natijalariga qarang, chunki derbi oʻyinlari koʻpincha chempionlik taqdirini hal qiladi. Ikkinchidan, har bir jamoaning qolgan oʻyinlar jadvalini oʻrganing: qiyin safar oʻyinlari koʻp boʻlsa, ochko yoʻqotish ehtimoli ortadi. Uchinchidan, jamoaning gollar urish va oʻtkazib yuborish statistikasiga eʼtibor bering, chunki toʻplar farqi teng ochko toʻplagan jamoalar orasida hal qiluvchi omil boʻlishi mumkin.
Shotlandiya chempionati misolida koʻrinadiki, chempionlik uchun kurashda 31 gʻalaba raqami maʼlum bir tendensiyani aks ettiradi, ammo bu qatʼiy qonuniyat emas. Har bir mavsum oʻziga xos sharoitda kechadi, shu sababli oldindan aytilgan raqamlarga koʻr-koʻrona ishonish toʻgʻri boʻlmaydi. Baʼzi mavsumlarda 28 gʻalaba chempionlik uchun yetarli boʻlsa, boshqalarida 32 gʻalaba ham yetmasligi mumkin, chunki raqib ham xuddi shunday natija koʻrs